
Menu
Strona główna
Redakcja, Rada Programowa, Recenzenci
Historia RŁ
Spisy treści RŁ
RŁ dostępne on-line
Informacje dla Autorów
Kontakt z Redakcją
English
Contents
Summary
Pусский
Содержание
Linki
Oddział Łódzki PTH
Zarząd Główny PTH
Instytut Historii UŁ
Przegląd Nauk Historycznych
Acta Universitatis Lodziensis. Folia
historica
|
Łódzkie Roczniki Historyczne
(rys historyczny opracowany przez doc.
R. Rosina w 1979 r.)
Bogaty i wszechstronny rozwój nauki polskiej w ostatnim 35-leciu naszych
dziejów powoduje, iż szybka i dokładna informacja bibliograficzna spełnia
coraz ważniejszą rolę we wszelkiego rodzaju pracach badawczo-naukowych,
toteż poważnie wzrasta zapotrzebowanie na bibliografie, przeglądy literatury
itp. pomoce. Wychodząc tym potrzebom na przeciw redakcja "Rocznika
Łódzkiego" postanowiła opracować bibliografię jego zawartości i opublikować
ją jako suplement do 25 tomu powojennego tego pisma.
Bibliografia
uwzględnia również dwa periodyki z okresu międzywojennego wychodzące w
naszym mieście, mianowicie "Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa
Historycznego" (ROŁ) i "Rocznik Łódzki" (RŁ) wydawany przez Archiwum Akt
Dawnych miasta Łodzi (AADmŁ). O takim zakresie zadecydowały przede wszystkim
względy tematyczne. Wszystkie trzy pozycje mają bowiem podobny charakter
naukowy i zawierają głównie publikacje dotyczące Łodzi i regionu łódzkiego ,
stanowią w zakresie tej problematyki zwartą całość organiczną, której nie
można rozdzielać. Wspólni byli też główni mecenasi - terenowe władze
administracyjne i samorządowe. ROŁ jest ponadto bezpośrednim poprzednikiem
współczesnego "Rocznika Łódzkiego", zarówno poprzez wydawcę - Oddział Łódzki
PTH - jak i numerację tomów. Jest ona bowiem w tomach powojennych podwójna,
na pierwszym miejscu wg kolejności ukazywania się od momentu reaktywowania
pisma w 1958 r.; na drugim, w nawiasie, łącznie z tomami opublikowanymi
przed 1939 r. Należy jeszcze dodać, że chociaż Wojewódzkie Archiwum
Państwowe w Łodzi, spadkobierca AADmŁ, nie występuje formalnie jako
współwydawca, to jego Dyrekcja i pracownicy mają poważny udział w wydawaniu
pisma.
W okresie międzywojennym każdego z wymienionych czasopism wydano
po trzy tomy. RŁ ukazał się w latach 1928, 1931, 1933. Jego redaktorem - jak
to zaznaczono na okładce i stronach tytułowych - był J. Raciborski,
kierownik AADmŁ, a w pracach redakcyjnych współuczestniczyli B. Ziemięcki,
prezydent m. Łodzi, i dr Ziemięcki lub prezydent m. Łodzi i dr K.
Kaczmarczyk dyrektor Archiwum Państwowego w Poznaniu. ROŁ ukazywał się: t. I
za 1928 r. w 1929 r.; t. II za 1929 - 1930 r. w 1930 r.; t. III za 1939 r.
latem tegoż roku. We wstępie do t. I podano ogólnie, iż rolę Komitetu
redakcyjnego pełni Zarząd Oddziału PTH, w rzeczywistości główny ciężar prac
redakcyjnych spoczywał na barkach prezesa, Z. Lorentza, profesora Gimnazjum
Miejskiego (obecnie Liceum Ogólnokształcącego nr III im. T. Kościuszki), a
pomagała mu m.in. G. Missalowa, która nieprzerwanie przez 12 lat, od 1927 do
1939 r., wchodziła w skład Zarządu.
Mimo usilnych starań podjętych zaraz
po zakończeniu wojny, organ Oddziału Łódzkiego PTH został reaktywowany
dopiero w 1958 r. Dla podkreślenia ścisłej więzi z obszarem, który jest
głównym przedmiotem prac publikowanych w piśmie, zmieniono jego nazwę na
"Rocznik Łódzki". W okresie 1958-1979 ukazało się 25 tomów; w niektórych
latach po dwa, mianowicie w 1962, 1963, 1973 i 1978, natomiast w 1968 r. nie
wyszedł ani jeden. Pierwsze tomy o tematyce ogólnej firmował S.
Zajączkowski, początkowo jako redaktor (t. I-III), następnie jako
przewodniczący Komitetu redakcyjnego (t. V-VII, IX). Natomiast tomy
specjalne, jubileuszowe i monotematyczne, a później także ogólne,
przygotowywali do druku członkowie Komitetu redakcyjnego lub zaproszeni do
współredagowania specjaliści danej dziedziny. Byli to: B. Baranowski i S.
Krakowski (t. IV), J. Dutkiewicz i G. Missalowa (t. VI, X), G. Missalowa (t.
VIII, XII), B. Baranowski i R. Rosin t. XI, J. Dutkiewicz (t. XIII). Zgodnie
z zarządzeniem Polskiej Akademii Nauk zaczęto od 1971 r. powoływać stałych
redaktorów i tak w t. XIV-XX funkcję tę pełnił R. Rosin, w t. XXI-XXV B.
Wachowska. Ponadto t. III i XVI pod względem merytorycznym przygotowała do
druku H. Brodowska, t. XIII - R. Rosin, a w t. XVII obok redaktora
naczelnego występuje jako redaktor tomu B. Wachowska, w t. XIX -
S. Banasiak.
Funkcje sekretarza redakcji, szczególnie odpowiedzialną w
okresie doraźnego powoływania redaktorów, pełnili: R. Kaczmarek (t. I-IV),
R. Rosin (t. V-X), J. Śmiałowski (t. XI-XIII), L. Mroczka (t. XIV-XVI), P.
Samuś (t. XVII-XX) i S. Pytlas (t. XXI-XXV). Najdłużej (nie licząc okresu
redaktorstwa lub sekretarzowania) członkami Komitetu redakcyjnego byli: B.
Baranowski, J. Dutkiewicz i G. Missalowa; następnie S. Banasiak, M.
Bandurka, H. Brodowska, I. Hałas, R. Kaczmarek, Z. Libiszowska, W. Puś, R.
Rosin, W. Szczygielski, J. Śmiałowski, B. Wachowska i S. Zajączkowski; w
wydaniu od jednego do trzech tomów uczestniczyli: T. Czapliński, A. Fudała,
F. Grochalski, M. Kołodziejczak i A. Wilkanowski. W skład Komitetu
redakcyjnego wchodzą ponadto od t. XXII reprezentanci województw
współpracujących z naszym Oddziałem: M. Błaszczyk z woj. piotrkowskiego,
B. Dzierżanowska z woj. skierniewickiego i M. Wisińska z woj. sieradzkiego.
Przed 1940 r. zasadniczo nie zaznaczano objętości książek w arkuszach
wydawniczych, toteż można ją określić jedynie w przybliżeniu podając format
i ilość stron. RŁ miał format zbliżony do A4, a poszczególne tomy liczyły:
I - ss. 440. II - ss. 518; III - ss. 424; ROŁ - format zbliżony do B5, a t.
I - ss. 110, t. II - 268; t. III - 464. Do tego dochodziły w obydwu pismach
plany, mapki, wkładki, fotografie itp. uzupełnienia, na ogół nie numerowane
i nie objęte paginacją, np. 1.1 RŁ miał na końcu 22 zdjęcia.
25 tomów RŁ,
formatu B5, wydanego po wojnie liczą ogółem 656 arkuszy wydawniczych;
najmniejszy (t. III) 16,25 ark. wyd., największy (t. XVI) 46,75. Najwięcej
wydano tomów mających od 25 do 34 ark. wyd. Szczuplejsze objętościowo
pozycje ukazywały się przede wszystkim w tych latach, w których publikowano
po dwa tomy. W porównaniu do pozycji sprzed 1939 r. szata graficzna obecnie
przedstawia się znacznie skromniej, zamieszczane są najwyżej wykresy, plany
i szkice, wyjątkowo fotografie osób, którym poświęcono artykuły
biograficzne.
Przed 1940 r. metryczki wydawnicze również nie podawały
wysokości nakładu. RŁ powojenny początkowo ukazywał się w ilości 905 egz.
(t. I-III), następnie 690 (t. IV, V, VII). Czasopismo po kilku latach
ugruntowało jednak swoją pozycję i zamówienia od instytucji oraz osób
prywatnych wzrosły. Stosownie do nich ustalano każdorazowo nakład; wahał się
on w granicach 1200-1790 egz., a w trzech tomach specjalnych był jeszcze
wyższy: t. VI wydrukowano w ilości 5100 egz., t. X - 5000, t. XVI - 2820.
Przedwojenny RŁ nie był podzielony na działy, występowała jednak w nim
pewna, kolejność zamieszczanych pozycji. Najpierw szły rozprawy i artykuły,
następnie źródła (tylko w t. II), na końcu bibliografia, a po niej
sprawozdania itp. W ROŁ jako stałe działy występują: Rozprawy i artykuły,
Źródła, Bibliografia (regionalna], Sprawy Oddziału, na końcu spisy treści,
wykazy materiałów ilustracyjnych, a ponadto w 1.1 Dydaktyka historii, w t.
II Miscelanea. Obydwa pisma nie zamieszczały recenzji. ROŁ niektóre artykuły
publikował odrębnie w formie odbitek i sprzedawał je jako samoistne druki.
Działy przyjęte w t. I powojennego RŁ utrzymały się bez większych zmian
do t. XXI. Były to: Rozprawy i artykuły, Drobne prace i materiały, Recenzje
i sprawozdania. Kronika. Wyjątek stanowił t. III, który ze względów
trudności finansowych został ograniczony wyłącznie do Rozpraw i artykułów.
Ponadto w t. II i IX występuje Polemika, Drobne prace i materiały w t. VI
zamieniono na Źródła, a w t. IX na Drobne prace i źródła. W t. XXII na
miejsce działu Recenzje i prawozdania pojawiły się Artykuły recenzyjne i
sprawozdania, w następnych tylko Recenzje, a w t. XXV jako odrębne działy
Rozprawy i Artykuły polemiczne. Tytuł dawnego działu Kronika poszerzono
natomiast od t. XXII o słowo Sprawozdania, a w t. XXIV zamiast Drobne prace
i materiały występuje Bibliografia. W formie wydzielonej, na początku pisma
przed działami, w dwu przypadkach zamieszczono artykuły biograficzne wraz z
bibliografiami (t. XI i XV), a raz materiały z sesji naukowej, tj. referaty,
komunikaty i dyskusję (t. XII).
Przedmowy lub wstępy od redakcji
zawierają trzy tomy ROŁ (bardzo zresztą krótkie i nie uwzględnione w spisach
treści), tomy pierwsze RŁ wydane w 1928 i 1958 r., a ponadto większość tomów
jubileuszowych i monotematycznych wydanych po wojnie (t. VI, VIII, XII, XIV,
XVI - XVIII, XXIV). Od 1962 r. (t. V) zaczęto zamieszczać spisy treści w
językach angielskim i rosyjskim.
Zespół autorski przedwojennego RŁ
tworzyli głównie pracownicy AADmŁ, osoby zatrudnione lub związane z urzędami
miasta i przedstawiciele wolnych zawodów. Liczna była również reprezentacja
pracowników archiwów z innych miast, zwłaszcza z Warszawy, oraz profesorów i
docentów uniwersytetów: warszawskiego, poznańskiego i wileńskiego. ROŁ
bazował na miejscowych członkach PTH, przede wszystkim nauczycielach szkół
średnich, posiadających dorobek naukowy oraz historykach-regionalistach. Po
wojnie na pierwsze miejsce wysunęła się grupa pracowników Instytutu Historii
UŁ, następnie Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Łodzi i jego placówek
terenowych oraz pracowników zatrudnionych w różnych instancjach KŁ i KW
PZPR. W RŁ powojennym publikują również pracownicy naukowi z innych
ośrodków, zwłaszcza z Warszawy. W ostatnich latach stale wzrasta ilość prac
doktorantów i habilitantów uczęszczających na seminaria prowadzone w
Instytucie Historii UŁ. Osoby te pochodzą nie tylko z Łódzkiego, lecz także
z dalszych miejscowości, znajduje to m.in. wyraz w podejmowaniu tematów
regionalnych, ale pozałódzkich. Wraz z problematyką nieregionalną,
najsilniej reprezentowaną w dziale recenzji, nie przekracza ona jednak 10%
ogólnej objętości pisma
W tomach wydanych przed 1940 r. tematów
pozałódzkich zasadniczo nie podejmowano. W RŁ tylko jeden artykuł odbiega od
tej zasady, zajmuje się ogólnie sprawą archiwów miejskich (t. I). Pozostałe
dotyczą wyłącznie Łodzi, mimo iż organ ma w podtytule Poświęcony historii
Łudzi i okolicy (podkr. - R. R.). ROŁ zajmował się całym woj. łódzkim w
ówczesnych jego granicach, łącznie z Łodzią. Oprócz pozycji o treści ściśle
historycznej zawiera także artykuły z zakresu archeologii, historii sztuki i
językoznawstwa, a ponadto jeden dotyczący dydaktyki.
W RŁ powojennym
nastąpiła częściowa zmiana zasięgu terytorialnego, zwłaszcza w zakresie
dziejów lat okupacji i Polski Ludowej. Zmniejsza się ilość prac, przede
wszystkim z XIX i pierwszej połowy XX w., uwzględniających obszar powiatów:
kaliskiego, kolskiego, tureckiego i konińskiego wraz z włączonym doń w 1932
r. słupeckim, które w 1938 r. przeszły z woj. łódzkiego do poznańskiego.
Stopniowo wzrastają natomiast zainteresowania terytorium powiatów należących
przed l IV 1939 r. do woj. warszawskiego, tj. kutnowskiego, łowickiego,
rawskiego i skierniewickiego. Pewne zmiany tematyczne związane z zasięgiem
terytorialnym przyniosła również reforma administracji z 1975 r.
Pod
względem chronologicznym zdecydowaną przewagę mają pozycje dotyczące XIX i
XX w. W poszczególnych działach zajmują one 2/3 do 7/8 ogólnej objętości 25
powojennych tomów. Stan ten kształtował się nie tylko pod wpływem specyfiki
badawczej łódzkiego ośrodka historycznego, lecz także poważnych trudności
wydawniczych, na jakie ono stale napotyka. Prace zbiorowe bowiem o
charakterze rocznicowym - jak wiadomo dotyczą one przede wszystkim dziejów
najnowszych - gdzie indziej na ogół są wydawane jako samoistne pozycje, my
natomiast przeważnie publikujemy je w RŁ. W ten sposób powstały tomy
monotematyczne poświęcone: 20-leciu PPR (t. VI), 20- i 30-leciu PRL (t. X i
XIX), 60-leciu KPP i 30-leciu PZPR (t. XXIV), setnej rocznicy powstania
styczniowego (t. VIII), 550-leciu Łodzi (t. XVII) oraz dotyczący zbrodni
hitlerowskich w Łodzi i woj. łódzkim (t. XVI); ponadto jeden tom nawiązuje
do 550-lecia urodzin M. Kopernika i 200-lecia Komisji Edukacji Narodowej (t.
XVIII), a inny do 50-lecia woj. łódzkiego (t. XIV). Pięć tomów poświęcono
wybitnym przedstawicielom łódzkiego środowiska historycznego: dwa w całości
- prof. dr G. Missalowej (t. XVI) i prof. drowi S. Zajączkowskiemu; trzy
częściowo - prof. drowi B. Baranowskiemu (t. XXII), prof. drowi J.
Dutkiewiczowi (t. XI) i prof. dr H. Evert-Kappesowej (t. XX).
Przed 1940
r. władze miasta Łodzi finansowały w całości RŁ, a częściowo również ROŁ,
który ponadto otrzymywał dotacje od władz centralnych oraz organów
terenowych administracji i samorządu, a nawet od osób prywatnych. Po
wznowieniu pisma w 1958 r. jego podstawy finansowe nie zostały uregulowane
kompleksowo, toteż Zarząd Oddziału PTH i redakcja musiały dla każdego tomu
od nowa podejmować starania o pozyskanie odpowiednich funduszy, co nieraz
natrafiało na bardzo poważne trudności. Sprawa została ostatecznie
rozwiązana i od 1970 r. władze miasta Łodzi oraz Województwa Łódzkiego, a od
1976 r. zamiast niego województw piotrkowskiego, sieradzkiego i
skierniewickiego, pokrywają regularnie w formie zlecenia koszty wydawania
pisma. Przed 1970 r. rolę głównych mecenasów również pełniły władze
województwa łódzkiego i m. Łodzi, ale w tym czasie i następnie do 1973 r.
otrzymywano ponadto fundusze od innych instancji, instytucji i stowarzyszeń.
Tomy VI i X zostały wydane na zlecenie Komitetu Łódzkiego PZPR; t. IV i
VII w całości, a t. XI i XV częściowo z dotacji Zarządu Głównego PTH; t.
XIII częściowo ze składek członków wspierających Oddziału Łódzkiego PTH; t.
XV przy częściowej pomocy finansowej Zarządu Głównego Związku Zawodowego
Pracowników Przemysłu Włókienniczego, Odzieżowego i Skórzanego, a t. XVI -
Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce.
Tomy I i II
przedwojennego RŁ drukowano w Zakładach Graficznych Z. Manitiusa, t. III w
Drukarni Sukcesorów A. Drewinga i A. Milkera; t. I ROŁ w Drukarni Państwowej
w Łodzi, t. II i III w "Drukarni Polskiej" L. Mazurkiewicza i Spółki. Klisze
do obydwu czasopism wykonywał Zakład Fotochemigraficzny R. Borkenhagena.
Wydawcą powojennego RŁ jest Oddział Łódzki Państwowego Wydawnictwa
Naukowego. Życzliwe ustosunkowanie się Dyrekcji Oddziału do naszych potrzeb
oraz dobre przygotowanie zawodowe jego pracowników sprawia, iż czasopismo
nasze ukazuje się terminowo i na poziomie edytorskim odpowiadającym wszelkim
wymogom publikacji naukowych. Jest to częściowo również zasługą zakładów,
które drukowały najczęściej nasze czasopismo: Łódzkiej Drukarni Dziełowej,
obecnie Łódzkich Zakładów Graficznych - Zakład nr l (t. I-III, VII, XII,
XXI-XXV); Zakładu Graficznego PZWS obecnie WSiP-u (t. IV, V, X, XIX-XX);
Pozostałe tomy drukowano w Zakładach RSW "Prasa" (t. VI i IX) i Łódzkich
Zakładach Graficznych - Zakład nr 2 (t. XI).
|
Bibliografia Rocznika
do 1979 r.
Bibliografia "Rocznika Łódzkiego" (1928-1933),
"Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" (1928-1939) i
"Rocznika Łódzkiego" (1958-1979);
opracowana przez K. Langa i wydana jako Suplement do t. XXV, "Rocznika Łódzkiego"
Pobierz (PDF)
Galeria okładek:
 |
| Okładka
"Rocznika Łódzkiego" z 1928 r. |
 |
|
Przedmowa do
"Rocznika Łódzkiego" z 1928 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" z 1928 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" z 1930 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Oddziału Łódzkiego PTH" z 1939 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Łódzkiego" z 1958 r. |
 |
| Okładka
Bibliografii "Rocznika Łódzkiego" z 1979 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Łódzkiego" z 1994 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Łódzkiego" z 1995 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Łódzkiego" z 1998 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Łódzkiego" z 2003 r. |
 |
| Okładka
"Rocznika Łódzkiego" z 2011 r. |
|